Rời Nhật Bản trở về Lai Châu, người phụ nữ này đang giúp nhiều bệnh nhân mất ngủ lâu năm tìm lại giấc ngủ tự nhiên

Một lá thư viết tay của người bệnh từng mất ngủ suốt 30 năm đã khiến nhiều người chú ý. Đằng sau những dòng chữ run run ấy là hành trình đi qua nhiều phương pháp, nhiều lần hy vọng rồi thất vọng, trước khi bà gặp được lương y Lê Xuân Lan.

Trong số những người từng bị mất ngủ kéo dài, không ít người nói rằng điều đáng sợ nhất không phải là một đêm thức trắng. Điều đáng sợ là đêm nào cũng sợ mình sẽ lại thức trắng.

Cô Trần Thị Bình, 62 tuổi, ở huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình, từng là giáo viên tiểu học. Hơn 30 năm qua, giấc ngủ với cô có lúc trở thành một điều xa xỉ. Có những đêm cô nằm từ 10 giờ tối, mắt nhắm nhưng đầu óc vẫn tỉnh, càng cố ngủ càng nghe rõ từng tiếng động nhỏ trong nhà.

Ban đầu chỉ là vài hôm khó ngủ. Sau đó, cô ngủ chập chờn, tỉnh giữa đêm rồi không sao ngủ lại. Có đêm gần sáng cô mới chợp mắt được một lúc, đến khi thức dậy thì cơ thể rã rời, đầu nặng, tinh thần cáu gắt, nói trước quên sau.

Càng cố tìm cách điều trị, càng thấy mất dần hy vọng

Không phải cô Bình chưa từng chạy chữa. Suốt nhiều năm, ai mách cách nào cô cũng thử. Cô từng đi khám từ cơ sở nhỏ đến bệnh viện lớn, dùng cả Đông y lẫn Tây y, thử thuốc truyền miệng, châm cứu, bấm huyệt, thậm chí kiểm tra điện não đồ.

Nhưng phần lớn chỉ giúp cô đỡ được một thời gian ngắn. Có thuốc uống vào thì ngủ được, nhưng khi ngừng lại, bệnh gần như trở về như cũ. Cũng có những lần thuốc không giúp gì, trong khi tiền bạc, công sức và niềm tin cứ vơi dần.

Đã có giai đoạn cô nghĩ có lẽ mình phải chịu cảnh ấy đến hết đời. Cô không còn dám mong ngủ ngon như người bình thường, chỉ mong mỗi đêm có thể chợp mắt được vài tiếng để ngày hôm sau còn đủ sức sinh hoạt.

Một cơ duyên trong chuyến đi Lai Châu

Trong một lần đi theo đoàn từ thiện của Hội Phụ nữ lên Lai Châu, cô Bình có tâm sự với một vài người dân bản về tình trạng mất ngủ của mình. Nghe xong, bà con dẫn cô tới gặp lương y Lê Xuân Lan, người được nhiều người trong vùng biết đến với các bài thuốc y học cổ truyền.

Ấn tượng đầu tiên của cô không phải là một phòng khám hào nhoáng. Đó là một nơi giản dị, yên tĩnh, có mùi thảo dược nhẹ và những người bệnh ngồi chờ được hỏi han từng người một.

Lương y Lê Xuân Lan: không chỉ hỏi “mất ngủ bao lâu”

Người mà cô Bình gặp là lương y Lê Xuân Lan, sinh năm 1962, lớn lên trong gia đình có truyền thống làm thuốc nhiều đời tại vùng núi Lai Châu. Từ nhỏ, bà đã quen với những buổi theo người lớn đi tìm cây thuốc và chứng kiến bà con trong bản tìm đến mỗi khi đau ốm.

Theo lời kể trên trang giới thiệu, bà từng có nhiều năm công tác, nghiên cứu trong lĩnh vực y học cổ truyền, thần kinh và phục hồi thần kinh. Bà cũng từng có thời gian sang Nhật Bản học hỏi, sau đó chọn trở về Việt Nam để tiếp tục làm nghề tại quê hương.

Điều khiến cô Bình nhớ nhất trong lần thăm khám đầu tiên không phải là một lời hứa chắc chắn, mà là cách lương y hỏi bệnh. Bà không chỉ hỏi cô mất ngủ bao lâu, uống thuốc gì, hay mỗi đêm ngủ được mấy tiếng. Bà hỏi rất kỹ những điều tưởng như nhỏ nhặt: thường khó ngủ từ đầu đêm hay tỉnh giữa đêm, hay tỉnh vào giờ nào, tỉnh dậy có hồi hộp không, có nóng trong, miệng đắng, tiểu đêm, đầy bụng, lo nghĩ hay cáu gắt không.

“Lần đầu tiên, tôi có cảm giác mình không bị nhìn như một người chỉ không ngủ được. Lương y hỏi cả những áp lực âm thầm mà tôi chịu trong nhiều năm. Tôi thấy như có người thật sự hiểu vì sao cơ thể mình mệt đến vậy,” cô Bình kể lại.

Mất ngủ nhìn từ Đông y: hỏi đúng kiểu mất ngủ để tìm đúng hướng

Theo quan điểm y học cổ truyền, mất ngủ lâu năm không nên chỉ nhìn như một triệu chứng đơn lẻ. Thời điểm tỉnh giấc, cảm giác trong người, trạng thái tinh thần, tiêu hóa, tiểu tiện, tuổi tác và bệnh nền đều là những dữ kiện quan trọng.

• Khó ngủ từ đầu đêm: thường cần hỏi thêm về tâm trí căng thẳng, hồi hộp, suy nghĩ nhiều, khí huyết và tình trạng suy nhược.
• Tỉnh khoảng 1h-3h: nếu kèm cáu gắt, nóng trong, miệng đắng, tức ngực sườn, có thể gợi ý hướng can khí uất hoặc can hỏa.
• Tỉnh khoảng 3h-5h: nếu kèm ho, tức ngực, khó thở hoặc buồn bã kéo dài, cần xem thêm về phế khí, phế âm.
• Hay tiểu đêm, lạnh lưng gối: ở người lớn tuổi, lương y thường hỏi thêm về thận khí và sức phục hồi của cơ thể.
• Đầy bụng, trào ngược, ăn tối muộn: khi vị không hòa, người bệnh cũng dễ trằn trọc, ngủ không yên.

Cách phân tích này giúp bài viết không chỉ dừng lại ở câu chuyện “uống thuốc là khỏi”, mà làm rõ hơn lý do vì sao một người mất ngủ lâu năm cần được hỏi kỹ trước khi dùng bất kỳ phương pháp nào.

Bài thuốc không hướng đến “ép ngủ” tức thời

Sau khi thăm khám, lương y Lan giải thích với cô Bình rằng mất ngủ nhiều năm không thể chỉ giải quyết bằng việc ép cơ thể ngủ ngay trong một đêm. Nếu thần kinh đã căng lâu, khí huyết suy, cơ thể rối nhịp trong thời gian dài, việc cần làm là giúp cơ thể dịu dần và tìm lại nhịp nghỉ tự nhiên.

Trong bài thuốc của mình, lương y có sử dụng một số thảo dược quen thuộc như đinh lăng, bạch quả, rau đắng biển, tỏi đen, kết hợp với một số vị được bà nghiên cứu trong thời gian làm việc cùng các chuyên gia Nhật Bản. Tuy nhiên, bà nhấn mạnh điểm quan trọng không nằm ở việc dùng thật nhiều vị thuốc, mà nằm ở cách phối hợp đúng với thể trạng từng người.

Những ngày đầu, cô Bình không thấy mình ngủ mê man như khi dùng thuốc an thần. Nhưng cô nhận ra cơ thể nhẹ hơn, đầu bớt căng hơn. Vài hôm sau, thời gian trằn trọc trước khi ngủ ngắn lại. Rồi có đêm cô tỉnh vì đi tiểu nhưng vẫn ngủ lại được.

Hai bức ảnh cô Bình gửi lại: từ ánh mắt mệt mỏi đến nụ cười nhẹ nhõm

Cô Bình nói, điều khiến bà vui nhất không phải chỉ là ngủ thêm được vài tiếng. Đó là cảm giác sáng dậy người nhẹ hơn, đầu bớt nặng, ban ngày có thể trò chuyện với người thân mà không còn cáu gắt vì kiệt sức.

Trước khi gặp lương y

Những năm mất ngủ kéo dài khiến cô thường xuyên mệt mỏi, phải đi khám và dùng nhiều loại thuốc nhưng giấc ngủ vẫn không ổn định.

Sau khi giấc ngủ ổn hơn

Khi đã có những đêm ngủ sâu hơn, cô thấy người tỉnh táo, tinh thần vui vẻ hơn khi ngồi trò chuyện cùng người thân trong những sinh hoạt hằng ngày.

Những phản hồi sau quá trình theo dõi

Không chỉ cô Bình, một số người bệnh khác cũng cho biết họ cảm thấy yên tâm hơn khi được hỏi thăm tiến triển định kỳ, thay vì chỉ nhận thuốc rồi tự dùng một mình.

Khi nào nên tìm hướng thăm khám kỹ hơn?

Theo các lương y, người mất ngủ lâu năm không nên chỉ hỏi “thuốc nào giúp ngủ nhanh”. Điều nên hỏi trước là: vì sao cơ thể không thể nghỉ, vì sao càng mệt càng tỉnh, vì sao cứ đến một khung giờ nhất định lại thức giấc.

Nếu đã mất ngủ nhiều tháng, nhiều năm; hay tỉnh giữa đêm; dùng thuốc ngủ nhưng không ổn định; kèm hồi hộp, nóng trong, tiểu đêm, đau đầu, đầy bụng, suy nhược hoặc lo âu kéo dài, người bệnh nên được hỏi bệnh kỹ để tìm hướng phù hợp hơn.